Crys-T Mari Lwyd (Fersiwn Gymraeg)

Y Fari Lwyd yw un o draddodiadau Blwyddyn Newydd Cymru. Prin yw’r wybodaeth am ei tharddiad. Yn ôl y sôn, mae’n weddill o hen ddefod a berfformiwyd cyn i Gristnogaeth gyrraedd Cymru. Yn ei hanfod, dyma beth sy’n digwydd:

Mae penglog ceffyl, wedi’i wynnu yn y pridd, yn cael ei addurno â rhubanau, clychau ac weithiau hyd yn oed gemau. Fe’i gosodir ar bâl hir, ac yna caiff cynfas, clogyn neu flanced hir ei lapio o’i gwmpas a’r person sy’n ei chario, i’w gwneud yn edrych fel un creadur enfawr — pen ceffyl ond corff a choesau dynol yn cerdded yn syth. Caiff y Fari Lwyd (sy’n golygu “Y Farch Lwyd”) ei harwain o dŷ i dŷ drwy’r pentref wrth i’r flwyddyn newydd nesáu, yng nghwmni criw o wŷr direidus a chanwyr wassail. Gelwir y dyn sy’n arwain y Fari Lwyd yn “Y Sarjant”. Wrth gyrraedd pob tŷ, mae’n gofyn pos i’r bobl y tu mewn. Os na allan nhw ei ateb, mae’n rhaid iddyn nhw adael y criw i gyd i mewn, a rhoi digon o fwyd a diod iddyn nhw.

Yna ymlaen at y tŷ nesaf.

Mae’r crys-T hwn yn dangos y Fari Lwyd, ac ar gefn y crys mae geiriau “Balad y Fari Lwyd”. Mae hon yn gân sy’n cael ei chanu i alaw bras “Scarborough Fair” ac sy’n dal hanfod y Fari Lwyd. Hoffwn i ddweud bod y balad yn dyddio’n ôl i’r tywyllwch hynafol — ond a dweud y gwir, fe’i ysgrifennais i pan o’n i’n diflasu’n llwyr yn eistedd ar fy mhen fy hun yn y dafarn y diwrnod o’r blaen. Peidiwch gadael i’r ffaith fach honno ddifetha’ch mwynhad o gwbl!

Detailed product information is as follows: